مواد افزودنی به آب استخر (لیست مواد شیمیایی لازم برای استخر)

استخرداران برای بهبود عملکرد و رعایت قوانین بهداشتی استخر ها، مواد شیمیایی متعددی برای تمیز و ایمن نگه داشتن استخر و حفظ سلامت شناگران به آب استخر ها می افزایند. مواد شیمیایی افزودنی در آب استخر ها، فقط به منظور تصفیه نمودن آب استخر ها نیست، بلکه کارایی دیگری را نیز ارائه می دهند.

اگرچه استفاده از مواد شیمیایی مانند کلر برای تصفیه نمودن آب استخر ها از دسته مواد ضروری و پرکاربرد است، اما مواد شیمیایی که برای آب استخر ها استفاده می شوند به کلر ختم نمی شوند و از مواد شیمیایی مخصوصی برای حذف ذرات معلق، جلوگیری از رشد جلبک‌ها، باکتری‌ها و ویروس‌ها و حفظ سطح pH مناسب استفاده می ‌شود.

بنابراین می توان گفت مواد شیمیایی افزودنی برای آب استخر ها به دسته های مختلف و متنوعی طبقه بندی می شود که استخرداران باید با آن ها آشنایی لازم را داشته باشند. همچنین برای ضد عفونی اصولی استخر بهتر است حتما از دستگاه UV استخر برای تصفیه استفاده کنید. استفاده از مواد شیمیایی گوناگون، ممکن است کاربران را در استفاده از آن ها گمراه سازد که کدام یک از آن ها در الویت هستند و ترتیب استفاده از آن ها به چه صورت است.

برای آشنایی بهتر با مواد افزودنی به آب استخر، ترتیب و نحوه استفاده از آن ها؛ در ادامه مقاله با ما همراه باشید.

مواد افزودنی به آب استخر

مواد افزودنی به آب استخر عبارت است از مواد شیمیایی مختلف که به منظور حفظ کیفیت آب، جلوگیری از رشد جلبک ها و ویروس ها و برای تعادل شیمیایی آب، به آب استخر ها افزوده می شوند.

بنابراین می توان گفت مواد افزودنی از دو جهت بررسی می شوند: اولین مورد مربوط به ضد عفونی استخر و تمیز نگه داشتن آب استخر است و دیگری مربوط به تنظیم تعادل شیمیایی آب استخر می باشد. اولین مورد یعنی ضدعفونی کردن و تمیز نگه داشتن آب استخر، از مهم ترین ضرورت های بهداشتی مربوط به استخر ها به شمار می روند چرا که سطح ایمنی و بهداشت استخر را بالا می برند و در حفظ سلامت شناگران نقش مهم دارند.

دومین مورد مربوط به مواد افزودنی به آب استخر ها، مواد شیمیایی است که برای تعادل شیمیایی استخر ها مورد استفاده قرار می گیرند. این دسته از مواد نیز مانند تصفیه کنندگان، مهم هستند زیرا تعادل مناسب آب، مهم ‌ترین عامل برای به حداکثر رساندن عمر و ظاهر هر استخر شنا است.

از این رو ماهی یک بار و یا به شکل دوره ای، آب استخر ها باید مورد آزمایش قرار بگیرند تا از لحاظ مواد شیمیایی موجود در آن ها بررسی شوند و سپس افزودن مواد به آب استخر ها، مورد اقدام صورت گیرد.

انواع مواد لازم برای استخر

علاوه بر بررسی مواد افزودنی به آب استخر ها از جنبه کارکردشان، می توان با توجه به نوع عملکردشان آن هارا طبقه بندی نمود. انواع مواد افزودنی به شکل کلی به 4 دسته بندی مجزا طبقه بندی می شوند که به شکل زیر خواهند بود:

شوک دهنده ها و ضدعفونی کننده های آب استخر

مواد شیمیایی شوک دهنده و ضدعفونی کننده های آب استخر، برای تصفیه و ضدعفونی کردن آب استخر ها هستند که به دلیل استفاده بیش از حد از آب استخر، رشد بی رویه جلبک ها و یا رسوب زباله ها در استخر مورد استفاده قرار می گیرند. در واقع شوک دهنده ها و ضدعفونی کننده ها از مهم ترین مواد شیمیایی پرکاربرد در استخر ها هستند.

دو روش برای شوک و ضدعفونی نمودن آب استخر وجود دارد:

شوک استخر مبتنی بر کلر:

این دسته شامل کال هیپو، دی کلر و هیپوکلریت سدیم است که هر سه مورد دارای مقادیر بالایی از کلر می باشند و برای ضدعفونی کردن آب استخر و شوک کلر به استخر مورد استفاده قرار می گیرند.

• کال هیپو یا هیپوکلریت کلسیم(Calcium hypochlorite): هیپوکلریت کلسیم دارای 70 الی 75 درصد کلر است که به شکل پودری و گرانولی عرضه می شود و اغلب برای شوک سریع و ضدعفونی کردن عمقی مورد استفاده قرار می گیرد.
• دی کلر(Chlorine dioxide): دی کلر در واقع همان کلر است که با یک ماده شیمیایی به نام اسید سیانوریک ترکیب شده است. اسید سیانوریک موجب افزایش پایداری کلر در برابر آفتاب می شود که برای استخرهای روباز مناسب تر است.
• هیپوکلریت سدیم(Sodium hypochlorite): هیپوکلریت سدیم حاوی مقادیر کمتری از کلر نسبت به هیپوکلریت کلسیم است که به شکل مایع به بازار عرضه می شود و ناپایداری آن موجب شده تا برای استفاده روزانه مناسب تر باشد. 

شوک استخر بدون کلر

این دسته شامل  اکسید کننده‌ هایی مانند پرسولفات پتاسیم است که از طریق جلوگیری از تشکیل کلرامین ‌ها در آب، به ضدعفونی کردن آب استخر کمک می‌ کند. در واقع این نوع مواد، بیشتر اکسید کننده هستند تا ضدعفونی کننده.

• پرسولفات پتاسیم(Potassium persulfate): این ترکیب دارای خاصیت اکسید کنندگی قوی می باشد اما ضدعفونی کنندگی در آن نسبت به کلر بسیار کمتر است و باید به عنوان مکمل در کنار میزان کمی از کلر مصرف شود.
•  پتاسیم پرمنگنات(Potassium permanganate): پتاسیم پرمنگنات به دلیل خاصیت اکسید کنندگی که دارد؛ یک ترکیب ایمن برای تصفیه نمودن آب استخر است که به شکل محلول شده در آب گرم، باید به آب استخر افزوده شود.
• هیدروژن پراکسید(hydrogen peroxide ):این ماده شیمیایی، یک اکسنده قوی و سفید کننده معروف است که قادر به حذف نمودن آلاینده های آلی و معدنی موجود در آب می باشد و به میزان زیادی از فاسد شدن آب، جلوگیری می کند.   

متعادل کننده های آب

متعادل کننده های آب اغلب به منظور تعادل و تنظیم پارامتر های شیمیایی در آب مورد استفاده قرار می گیرند که از این دسته مواد افزودنی برای تنظیم  pH، میزان قلیائیت، سختی کلسیم و سطح کلر استفاده می‌ شود تا آب استخر ها از کیفیت مناسبی برخوردار باشند و تجهیزات مربوط به استخر ها، دچار خوردگی نشوند.

به شکل کلی، متعادل کننده های آب استخر به چهار دسته مجزا طبقه بندی می شوند:

افزایش دهنده‌ های قلیائیت

این دسته از مواد افزودنی برای کاهش میزان اسیدیته و افزایش میزان قلیائیت آب استفاده می شوند که می توانند عمر تجهیزات را بهبود ببخشند.

• بی‌ کربنات سدیم(Bicarbonate of Soda): از مهم ترین افزایش دهنده های قلیائیت، بی کربنات سدیم است که با نام جوش شیرین شناخته شده و با افزایش سطح قلیائیت آب، میزان اسیدیته آن را نیز کاهش می دهد.
• افزایش دهنده های سختی کلسیم: افزایش دهنده های سختی کلسیم از مواد شیمیایی مهم برای شیمی متعادل آب استخر هستند که در آب و هوای سردتر، ضروری تر می باشند.
• کلرید کلسیم(Calcium chloride): کلرید کلسیم از مواد شیمیایی مهم جهت ایجاد تعادل شیمیایی در آب استخر به شمار می رود چرا که می تواند سختی کلسیم مورد نیاز آب را برای جلوگیری از یخ زدگی، تامین کند.

حذف کننده های کلر:

یکی دیگر از تعادل کننده های آب استخر ها، حذف کننده های کلر هستند که با خنثی نمودن میزان کلر اضافی؛ می توانند از بروز خطرات برای شناگران و تجهیزات استخر جلوگیری کنند.

• متابی سولفیت سدیم(Sodium metabisulfite): متابی سولفیت سدیم می تواند از طریق انتشار گاز گوگرد دی اکسید، کلر های آزاد و اضافی را خنثی کند و آن هارا به یون کلرید تبدیل کند تا میزان کلر در آب، به حد مجاز برسد. 
• تنظیم کننده های PH: این نوع از متعدل کننده ها، PH آب را به اعداد ایده آل(7.2 الی 7.6) می رسانند و از این طریق، راحتی شناگران و عملکرد بهتر کلر را تامین می کنند.
• اسید موریاتیک(muriatic Acid): اسید موریاتیک که با نام  اسید کلریدریک نیز شناخته می شود؛ جزو اسید های استخری بسیار قوی است که می تواند PH آب را 1 الی 2 گرم در مترمکعب کاهش دهد.

کنترل کننده های جلبک

رشد بی رویه جلبک ها، علاوه بر اینکه می تواند ظاهر استخر را نازیبا کنند؛ بلکه سطوح را لغزنده می کنند، باکتری های مضر از خودشان منتشر می کنند و خطرات لیز خوردن را برای شناگران افزایش می دهند. بنابراین یکی دیگر از مواد افزودنی مهم برای آب استخر ها که اهمیت ویژه ای در نگهداری استخر دارند کنترل کننده های جلبک هستند که در مدیریت جلبک ها اثربخش می باشند

کنترل کننده های جلبک در آب استخر، می توانند به دو گروه کلی طبقه بندی شوند:

حذف کننده های فسفات

فسفات ها به عنوان یکی از منابع غذایی مهم برای جلبک ها به شمار می روند. از این رو حذف فسفات آب استخر با استفاده از مواد شیمیایی، می تواند در کنترل و مدیریت جلبک ها، نقش مهمی را ایفا کند.

• آلومینیوم سولفات(Aluminium sulfate): سولفات آلومینیوم برای نفوذ بهتر، باید به شکل محلول به آب افزوده شود. این ماده می تواند فیلتراسیون آب را به شکل کامل انجام دهد و از طریق حذف فسفات در آب، به کاهش جلبک ها کمک کند.
• سولفات آهن(Iron sulfate): سولفات یا نمک آهن، یکی از منعقدکننده های فسفات در آب استخر ها می باشد که می تواند از طریق ایجاد رسوب فسفر در آب استخر ها، منجر به حذف فسفات های اضافه و کنترل جلبک ها در استخر ها شود.

ضد جلبک ها:

استفاده از ضد جلبک ها، یکی از راهکارهای موثر برای کنترل جلبک ها است که میزان و تکرار استفاده از آن، به نوع و مقدار جلبک در آب استخر ها بستگی دارد تا بتوانند جلبک هارا به شکل کامل، حذف کنند.

• کات کبود یا سولفات مس(Copper sulfate): کات کبود یکی از قدیمی ترین ضد جلبک برای آب استخر است که از گوگرد، مس و اکسیژن تشکیل شده است و می تواند در حذف جلبک ها و آلاینده های مربوط به آن ها، به مناسب ترین شکل عمل کند.
• کلر(Chlorine): کلر چیست؟ کلر نیز به عنوان یک ضد جلبک اقتصادی معرفی می شود که در حذف جلبک هایی که تازه رشد کرده اند ، بسیار موثر است. برای استفاده از کلر به عنوان جلبک کش، به مقادیر بسیار زیادی از کلر نیاز دارید تا جلبک ها حذف شوند.

سایر مواد شیمیایی لازم برای استخر

با توجه به نوع و کاربرد استخر ها، مواد شیمیایی دیگری نیز وجود دارند که می توانند کاربرد مناسبی برای استخر ها داشته باشند. معمولا این دسته از مواد افزودنی، واجب و ضروری نیستند و بسته به سلیقه استخرداران، برای افزایش پاکیزگی و بهداشت مورد استفاده قرار می گیرند.

1. پاک کننده های کاشی: کاشی های استخرها به دلیل مجاورت دائمی با آب، به میزان بیشتری آلوده می شوند که با استفاده از پاک کننده ها، باید به شکل دوره ای تمیز شوند.
2. سرکه(Vinegar ): سرکه از دسته مواد طبیعی تمیزکننده و ضدعفونی کننده می باشد که استفاده از آن، می تواند ترکیبات رسوبی کاشی هارا در خود حل کند و کاشی هارا تمیز کند.
3. تمیز کننده های فیلتر: فیلترهای استخر ها نیز به دلیل دریافت حجم بالایی از آلاینده ها و مواد شیمیایی، ممکن است دچار گرفتگی شوند که در این زمینه، استفاده از تمیز کننده های فیلتر بسیار واجب است.
4. زاج سفید (white alum): یکی از معروف ترین پاک کننده های فیلتری در استخر ها، زاج سفید است که آلاینده های فیلتر را حذف نمی کند؛ بلکه از طریق لخته سازی، آن هارا به هم متصل کرده و خارج کردن آن هارا از فیلتر، سهولت می بخشد.

نحوه استفاده از مواد افزودنی به آب استخر

برای استفاده از مواد افزودنی مختلف به آب استخر ها، رعایت ترتیب استفاده از موارد بسیار مهم است چرا که اگر ترتیب به درستی رعایت نشود؛ می تواند اثربخشی مواد را در آب کاهش دهد. بنابراین پس از آشنایی با انواع مواد افزودنی به آب، نوبت به ترتیب استفاده از آن ها می رسد که شامل مراحل زیر خواهد بود:

مرحله اول: آزمایش کردن آب

برای آگاهی از میزان مواد شیمیایی در آب، ابتدا باید آب مورد آزمایش قرار بگیرد که سه روش مختلف از جمله استفاده از نوار های تست، کیت های تست و تسترهای دیجیتال در این زمینه؛ وجود دارد.

مرحله دوم: تنظیم قلیائیت

پس از آزمایش آب، اگر سطح قلیائیت آب کمتر از 80 ppm بود؛ باید با متخصصان مشورت کنید و بعد از آن از میزان کافی بی کربنات سدیم برای کاهش میزان اسیدیته و تنظیم قلیائیت آب؛ استفاده کنید.

مرحله سوم: تنظیم میزان PH

در صورت پایین بودن سطح PH آب استخر ها، نوبت به استفاده نمودن تنظیم کننده های PH مانند اسید موریاتیک است که مقدار آن باید با توجه به اندازه استخر و حجم استخرها، تعیین شود.

مرحله چهارم: تنظیم میزان سختی کلسیم

طبق نظر متخصصان، اگر میزان سختی کلسیم در آزمایشات کمتر از 150 ppm بود، باید از یک افزایش دهنده سختی کلسیم مانند کلرید کلسیم برای تعادل کلسیم در آب استفاده شود تا مشکل حل شود.

مرجله پنجم: ضدعفونی کردن

برای ضدعفونی کردن استخر دو روش مبتنی بر کلر و غیر کلری وجود دارد. اگر میزان آلاینده های آب به حداکثر مقدار برسد، آب استخر نیاز به شوک دارد که در شوک میزان استفاده از مواد شیمیایی متفاوت است.

مرحله ششم: متعادل نمودن آب

در این مرحله نوبت به استفاده کردن از کنترل کننده های جلبک، حذف کننده های کلر و سایر مواد شیمیایی می رسد که با توجه به سطح های مشخص شده در تست های مربوطه؛ باید مورد استفاده قرار گیرند.

مرحله هفتم: تست مجدد

در انتهای کار، آب را مجددا مورد آزمایش و تست قرار دهید و مطمئن شوید که تعادل شیمی در آب برقرار شده و سطح PH، قلیائیت، کلر و میزان تمیزی آب در حد استاندارد است.